Chào mừng đến với Phòng Giao Dịch - VNDIRECT

Định hình lại các bộ chỉ số: Nền tảng đưa TTCK phái sinh phát triển bền vững

02 Jun

Định hình lại các bộ chỉ số: Nền tảng đưa TTCK phái sinh phát triển bền vững

Sau thời gian chuẩn bị khá dài, thị trường chứng khoán phái sinh dự kiến sẽ được đưa vào vận hành trong nửa cuối năm nay. Việc đưa vào vận hành thị trường chứng khoán phái sinh (TTCKPS) được kỳ vọng sẽ làm tăng sức hút của TTCK Việt Nam trong mắt nhà đầu tư trong nước và nước ngoài, tạo ra một nền tảng từ đó hình thành nhiều sản phẩm mới sau này.

Như đã biết, hợp đồng tương lai chỉ số sẽ là sản phẩm đầu tiên trong lộ trình đưa đưa chứng khoán phái sinh áp dụng trên thị trường chứng khoán Việt Nam bởi hai lý do. Thứ nhất, thống kê từ các quốc gia trên thế giới cho thấy HĐTL trên chỉ số cổ phiếu luôn là sản phẩm đặt nền móng cho việc xây dựng thị trường chứng khoán phái sinh. Điều này xem xét đến tính chất đơn giản của hợp đồng tương lai so với những hợp đồng phái sinh phức tạp hơn như quyền chọn hay hoán đổi. Ngoài ra việc chuẩn hóa giao dịch và có mặt bên thứ 3 – trung tâm thanh toán bù trừ đóng vai trò như người mua của mọi người bán và người bán của mọi người mua cho phép người giao dịch yên tâm hơn về rủi ro thanh toán. Thứ hai, việc chỉ áp dụng hợp đồng tương lai trên chỉ số sẽ có độ rủi ro thấp hơn so với khi áp dụng trên cổ phiếu đơn lẻ. Một rổ cổ phiếu mang tính đại diện cho cả thị trường sẽ giảm trừ tối đa rủi ro phi hệ thống (unsystematic risk) – rủi ro riêng biệt của mỗi ngành, mỗi cổ phiếu. Nói cách khác đây chính là nguyên tắc đa dạng hóa, từ đó hạn chế những biến động khó lường đối với cổ phiếu riêng biệt. Bên cạnh đó, thị trường cũng sẽ tập trung vào một sản phẩm chuyên biệt, là VN30 hoặc HNX30, mang tính đại diện cho cả thị trường thay vì một cổ phiếu riêng lẻ.

Vậy hợp đồng tương lai chỉ số sẽ mang đến điều mới mẻ nào cho thị trường chứng khoán. Một trong những tính năng được mong chờ nhất chính là cho phép người giao dịch tận dụng kiếm lời từ cả hai chiều biến động: Chiều tăng giá và chiều giảm giá. Đối với các nhà đầu tư, đây được coi như một công cụ phòng ngừa rủi ro biến động giảm giá cổ phiếu khi cho phép họ bỏ ra một khoản tiền mua “bảo hiểm” chiều giá xuống. Còn đối với giá đầu cơ, đây chính là công cụ sẽ giúp họ có nhiều lựa chọn hơn cho việc “đặt cược”. Hơn nữa, với đặc điểm của giao dịch cho phép sử dụng đòn bẩy với tỷ lệ cao (Mà không phải trả phí), đây không chỉ là công cụ thích hợp đối với những người giao dịch trong ngắn hạn mà còn cả dài hạn bởi sẽ không còn chịu áp lực về thời hạn vay nữa.

Mặc dù vậy, việc có thêm các tính năng mới không đồng nghĩa với việc người giao dịch có thể dễ dàng kiếm tiền hơn. Trong thực tế, dù là thị trường cơ sở hay thị trường phái sinh, để kiếm được lợi nhuận người giao dịch vẫn phải dự đoán được biến động giá trong tương lai (Hưởng lợi từ biến động giá vẫn là nguồn thu chính thay vì từ cổ tức).

Mấu chốt vẫn nằm ở hàng hóa cơ sở

Dù với hình thức nào thì bản chất của các loại chứng khoán phái sinh cũng chỉ là một công cụ tài chính có giá trị phụ thuộc vào biến động của tài sản cơ sở (Underlying asset). Tham gia vào hợp đồng tương lai chỉ số, thay vì dự đoán biến động của một cổ phiếu, chúng ta sẽ phải dự đoán biến động của rất nhiều cổ phiếu. Cổ phiếu nào sẽ tác động đến cổ phiếu nhiều nhất?, theo chiều hướng nào?, các cổ phiếu khác có triệt tiêu ảnh hưởng của nó không?… Do tính phức tạp đó, các cổ phiếu được lựa chọn vào nhóm những chỉ số đại diện nên là những cổ phiếu không chỉ có vốn hóa lớn mà còn phải có hoạt động kinh doanh rõ ràng, biên độ biến động thấp để từ đó hạn chế rủi ro cho các nhà giao dịch.

Rõ ràng, hàng hóa cơ sở tốt bao nhiêu, có tiềm năng tăng trưởng bao nhiêu sẽ ảnh hưởng rất lớn đến chỉ số. Ví dụ những cổ phiếu nằm trong rổ 30 cổ phiếu của chỉ số DJIA gồm những ông lớn như Microsoft, Apple, Ford, General Electric, Boing, Intel, IBM, Cisco Systems…cho đến Goldman Sachs, Coca Cola, Nike, Procter & Gamble, Walt Disney…Họ là những công ty lâu đời có có thương hiệu rất mạnh. Những cổ phiếu này có đủ tiềm lực để trụ vững kể cả trong những giai đoạn kinh tế khó khăn và vì thế hạn chế tối đa những biến động bất thường.

Ở Việt Nam, đối với các chỉ số như VN30 hay HNX30 thì tài sản cơ sở tức là các cổ phiếu trong rổ cũng phải là những cổ phiếu có sự tin cậy để NĐT phân tích và dự báo. Tiếp đó, những cổ phiếu như nào chiếm tỷ trọng cao hơn, có tác động đến chỉ số nhiều nhất luôn được quan tâm nhất. Chẳng hạn như trong rổ VN30 hiện tại, việc phân tích xu hướng của nhóm cổ phiếu có tác động lớn như VNM, VCB, GAS, VIC, CTG, BID, BVH, HPG là phần quan trọng trong việc dự báo xu hướng chung của chỉ số.

Xây dựng niềm tin

Trước thời điểm vận hành của thị trường phái sinh mà cốt lõi là hợp đồng tương lai VN30, ngày 31/5/2017, Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) đã công bố Quy tắc xây dựng và quản lý Bộ chỉ số HOSE-Index mới với nhiều điểm thay đổi. Trong đó có một bổ sung đáng chú ý là điểm 3.5: “HOSE có thể loại trừ các cổ phiếu có “biến động thị trường bất thường” không phù hợp làm cổ phiếu thành phần của chỉ số căn cứ trên ý kiến tham vấn của Hội đồng chỉ số.”

Trao đổi với báo chí về việc định hình lại các tiêu chí đánh giá Bộ chỉ số HOSE-Index, ông Nguyễn Đức Hùng Linh, Ủy viên Hội đồng chỉ số (HĐCS) cho biết: “Việc xây dựng lại các tiêu chí của Bộ chỉ số HOSE-Index được HOSE và HĐCS cùng nghiên cứu dựa trên tình hình thực tế. Mục đích của những thay đổi trong Quy tắc bộ chỉ số là nhằm tạo ra một bộ chỉ số có độ tin cậy cao, từ đó giúp lành mạnh hóa thị trường chứng khoán và bảo vệ lợi ích của nhà đầu tư.

Trả lời vấn đề mà nhà đầu tư quan tâm, liên quan đến các căn cứ xác định “biến động bất thường” để loại trừ cổ phiếu khỏi cổ phiếu thành phần của chỉ số, ông Linh cho biết có nhiều tiêu chí đã được thảo luận và thống nhất giữa HOSE và HĐCS, tất cả đều được ‘cân đo đong đếm’ dựa trên phân tích doanh nghiệp và phân tích dữ liệu thị trường của cổ phiếu. Quá trình sàng lọc bằng các phương pháp có cơ sở khoa học sẽ là luận cứ chắc chắn khi đưa ra quyết định.

Vị chuyên gia này cũng cho biết, “Đây là một thay đổi tích cực cho quy tắc bộ chỉ số và cho thị trường. Với độ chuyên nghiệp và khách quan cao của những người trực tiếp xây dựng bộ chỉ số trong HOSE và HĐCS, nhà đầu tư có thể an tâm về một bộ chỉ số chất lượng trong giai đoạn sắp tới.”

Phòng Giao Dich tổng hợp